Монгол оронд нийт 146 зүйлийн мод бутлаг ургамал ургадаг бөгөөд үүнээс 90 гаруй зүйлийн мод ургадаг. Моддыг навчит ба шилмүүст гэж ангилдгийг бид мэднэ. Манай оронд нийт 15 зүйлийн (шинэс, хуш, нарс, гацуур, жодоо, арц,зээргэнэ) шилмүүст мод, сөөг ургадаг. Эдгээрээс гол ач холбогдол, зонхилох шинжийг нь харгалзан товчлон танилцуулъя:

 

Өмнөх сэдэвт бид Шинэс, Хуш, Нарс модны тухай бичсэн билээ. Хэрвээ та унших амжаагүй байгаа бол ЭНД дарж уншаарай.

 

 

 

Гацуур нь 30 метр хүртэл өндөр ургадаг мөнх ногоон мод юм. Гацуур нь сууриасаа эхэлсэн хурц шовгор конус хэлбэрийн титэмтэй. Холтос нь барзгар бараан саарал юмуу үрчгэр хар өнгөтэй, шилмүүс нь богино хатуу, өргөслөг хурц үзүүртэй ногоондуу буюу хөхөвтөр өнгөтэй байдаг. Шилмүүс нь цуваа хэлбэрээр байрлах ба 6-9 жил болоод солигддог. Нахиа нь гадуураа давирхайгүй боргоцойн болц гүйцсэн үедээ уруугаа харж унжиж байрлана. 10 гаран наснаасаа цэцэглэж эхэлдэг. Цэвэр гацууран ой ховор тохиолдоно.

 

 

Европын хойд хэсгээс Сибирь лүү чиглэн тархан ургана. Хэнтий нурууны гол горхины хөндийгөөр мөн Хөвсгөл орчмын голдуу голын эргээр болон Увс Баян- Өлгий, Төв аймгийн нутгаар шинэстэй холилдон ургана. Сибирь гацуур ихэвчлэн голын хөндий, тайган хөндий нураг асга хавцлын эхээр шинэс хушин ойн захаар зурвас байдлаар болон жижиг голын хөндийд зуун мод хэлбэртэй нарийн зурвасаар тархан ургадаг. Хүйтэнд тэсвэртэй сүүдэрт ургадаг.

 

Манай оронд гацуур мод бага талбай эзэлж ургахаас гадна хөрс ус хамгаалах ач холбогдол маш өндөртэй тул дээр үеэс эхэлж өргөн хэрэгцээгээр ашиглахыг хориглож байв. Харин зайлшгүй шаардлагатай хөгжим хийхэд зориулж тусгай зөвшөөрлөөр бага хэмжээгээр олгодог байв. Ялангуяа хийл хөгжим хийхэд дуу сайтай болдог гэж үздэг.

 

Гацуурыг Улаанбаатар хотод уулнаас шилжүүлэн суулгасан нь нутагшаад сайхан ургаж байгаа. Харин сүүлийн үед ойгоос ухаж авчирсан гацуурууд арчилгаа муутайгаас сайн ургахгүй байна. Гацуур үрээр сайн ургадаг учраас цаашид үрээр тарьж хот суурин газрыг ногооруулахад өргөнөөр ашиглах бодлого барих хэрэгтэй юм. Гацуурны шилмүүс боргоцойг эмийн түүхий эдэд өргөнөөр хэрэглэнэ. Нийслэл хотод дуурийн театрын урд талд, засгийн газрын ордны хоёр жигүүр зэрэг газруудад ургаж байна. 

 

 

Манай орны нөхцөлд дунджаар 25 метр хүртэл ургадаг мөнх ногоон мод. Ургах орчин тохиромжтой нөхцөлд 40 метр хүртэл өндөр болдог. 200 –аас илүү жил наслах нь ховор. Сибирь жодооны холтос нь гялгар саарал өнгөтэй сууриасаа эхэлсэн хурц шовгор титэмтэй, шилмүүс нь мохоо хавтгай анхилуун үнэртэй иш мөчиртөө маш шигүү байрласан байдаг. 17 гаран наснаасаа эхлэн цэцэглэдэг.

 

Боргоцой нь эгц босоо, боловсрохдоо хайрс нь бутарч зөвхөн гол тэнхлэг мөчир дээр үлддэг. Шилмүүс нь 7-10 жилд нэг удаа унадаг. Дэлхий дээр нийт 51 зүйлийн жодоо ургадагаас сибирийн жодоо хэмээх энэ зүйл нь Оросын сибирь, манай оронд мөн умард хятадын нутгаар тархсан. Манайд Сэлэнгэ Хөвсгөл аймгийн нутгуудаар ургадаг.

 

 

Агаарын чийг ихтэй, сүүдэрсэг, цас их унадаг газарт ургах дуртай. Зүсмэл материал бэлтгэх, уурхайн бэхэлгээ, хайрцаг сав хийхээс гадна химийн зарим төрлийн бодис гаргаж авахад жодоог ашигладаг. Монголын улаан номд оруулж, тархсан нутгийг улсын тусгай хамгаалалтанд хэсэгчлэн авч, 1995 оноос нэн ховордсон ургамлын жагсаалтанд бүртгэсэн байна. Гэхдээ орон нутагт бүрэн хамгаалж чадахгүй байгаа юм.

 

Жодоо нь үрээр үрждэг, үр нь 9-10 сард боловсорч гүйцдэг. Үр бэлтгэхдээ боловсорч гүйцэхээс өмнө бэлтгэнэ. Манай оронд одоогоор үрээр тарьж турших ажил хийгдээгүй байна.

 

 

Ямаан арц нь 1,5 метр хүртэл ургадаг сөөглөг шилмүүст мод. Богинохон мөчиртэй, жижигхэн зүү хэлбэрийн шилмүүстэй, өвөлд тэсвэртэй, бүрхүүл бүхий бөмбөлөг хэлбэрт шошгойн үр боловсорч дуусахад моджин хатуурдаг. Ямаан арц 5-р сарын сүүлээр цэцэглэж, 9-р сард үр нь боловсорно. Харьцангуй урт 600 хүртэл наслах тохиолдол байдаг.

 

 

Гол тархалт нь баруун төв зүүн Ази, ойрх дорнодын нутгаар байдаг ч бас европын орнуудаар ч бас ургадаг. Манай оронд Хэнтий, Хангай, Хөвсгөл аймгуудаар шилмүүст ойн дээд захаар, сарьдаг, хад чулуунд болон ой дотор хэсэг бүлгээр тархан ургана. Манай нутагт нийт 4 зүйлийн арц ургадгаас хамгийн их тархалттай нь ямаан арц юм. (хуурамч арц, хонин арц, дагуурын арц). Ойн дунд дээд хэсгээр голдуу чийглэг цас их ордог хөнгөн сийрэг хөрсөнд сайн ургадаг.

 

Хуш, шинэс, нарс, хусан холимог ойд гол төлөв далайн төвшнөөс дээш 2200 метрт ургана. Үндэс сайтай, хүйтэнд тэсвэртэй. Арц үр мөчрөөр үрждэг. Мөчрөөр тарималжуулж ногоон байгууламжинд ашиглах бололцоотой.

Сэтгэгдэл

шинээр нэмэх Хайх

!joomlacomment 4.0 Copyright (C) 2009 Compojoom.com . All rights reserved."

---

• 08/04/2011 04:24 - Эрүүл мэндэд хортой 10 бүтээгдэхүүн
• 08/04/2011 02:40 - "Бэлгэ эрхтэн" гэдэг ном
• 08/04/2011 01:06 - Анхны лэптоп
• 01/04/2011 06:10 - Хамгийн өндөрт байрлах зочид буудал
• 01/04/2011 02:22 - Нохойны тухай 25 баримт

• 30/03/2011 03:03 - Гаж үзэгдлүүд
• 29/03/2011 01:28 - Эвдэрдэггүй iPhone 4
• 28/03/2011 06:44 - Сонирхолтой баримтууд
• 25/03/2011 01:32 - Амьсгаа мэдэрдэг тагнуулч аппарат
• 24/03/2011 08:56 - Секундэд цэнэглэгддэг батарей

---